DELEGATU BERDEAK

iadanik aukeratu dira eta nortzu dira delegatu berdeak?

zerrenda osatzeko aukeratu den delegatuak korreo bat idatzi helbidera txoriartean@gmail.com

Delegatu berdeak 2011/2012

1-A (17) Gorka Ribero eta Jone Eguzkiza

1-B (19) Jon Aurrekoetxea

1-C (18) Mikel Gomez eta Ohiane Trabudua

1-D (20) Joane Arginzoni/ Kepa Perez

1-E (19) Eneko Urrutia? eta Joseba Ortuzar. 

2-A (24) Eleder basterretxea/Urtzi Zubieta

2-B  (24) Ana Satiesteban

2-C (24) Eneko Sanz

2-D (23) Joseba Valdueza

3-A (22) Leire Domingez

3-B (22) Xabier Zarate, eta Jon Olalde.

3-C (22) Mireia Cuadrado /Asier Landa

3-D (22) Ibon Vicente eta Laura Loroño

3-E (11) Iraide Sanchez eta Haize Rodriguez

4-A (19) Garazi Monte

4-B (19) Nagore Asla

4-C (19) Unai Heredero

4-D (15) Iñigo Galan eta Argune Ibargurengoitia

ZIG (7) Ivan Gutiérez/Sergio Calderón

BATX 1-A (26) Iñaki Aguirre eta Martin Arranz

BATX 1-B (26) Itziar Llaguno

BATX 2-A (19)

BATX 2-B (28)  juan oppong

BASO FRUITUAK

Urriaren 18ean HABITAT EGUNA ospatuko dugu, eta AGENDA 21 eko eginkizunak martxan jarriko ditugu.

Udazkeneko arrats goibela. Urre eta erdoi koloreko hostoak eramanez, hego haizea zuhaitzak pixkanaka biluzten ari da. Gau luze eta freskoen ondoren hegazti-andanak hegoalderantz ihesi ikusirik, negua uste baino hurbilago ez ote dagoen pentsatzen hasiak gara.

M.M.Elosegik idatzia Elhuyar aldizkarian

Baso fruituak

Aurreko hilabetean bezala, urrian ere fruitu ugari aurki daiteke gure mendietan. Gaztainondoek okertutako adarrak ageri dituzte morkotsez beteta eta haritz eta pago-ezkur batzuk ere badira. Hegoaldeko mahastietan berriz, uzta biltzeko garaia iritsi da. Lanaldi itzela beraz, Nafarroa eta Arabako ardo bikainak egiten diren lursailetan. Mahats-mordoak biltzerakoan ale askotxo erortzen da lurrera, baina ez pentsa alferrik galduko direnik. Izan ere, asko dira elikagai gozo hau jatera hurbilduko diren animalia-espezieak, azken finean, hauxe baita sasoi honetan egin beharrekoa: ahal den adina jan eta erreserbak metatzen saiatu, negua... ate joka ari zaigu eta.

Katagorria biltegiak betetzen

Bere ohizko martxa bizian katagorria fruituak biltzen ari da. Ohi baino gizenxeago dagoen arren, beti bezain trebe jaitsi da buruz behera haritz batetik ezkur bila. Orain dauden fruitu guztiak jaterik ez duenez, denborarik galdu gabe negurako biltegi bereziak antolatzen ari da katagorria. Honezkero haritz zahar bateko zuloa erdi-beterik du eta gaur bertan hasi da pago batean habia eraikitzen ere. Gainera, lurrean ere fruitu asko gordetzen ditu eta berak ez badaki ere, honi esker basoa berriztatzen laguntzen du. Izan ere, katagorriak lurpeko biltegi horietako asko non dituen ahaztu egiten du eta beste animaliaren batek aurkitzen ez baditu, haziek landare berriak emanen dituzte.

HEGAZTI ASKOREN MIGRAZIOA-GARAIA

M.M.Elosegik idatzia Elhuyar aldizkarian

Akabo uda (bai motza egin zaigula!). Herrietako festak bukatu, giroa freskatzen hasi eta kandela sudurrera itzultzearekin batera, udazkenean sartu garela ohartuko gara. Ibaiak motel, gogorik ez balute bezala, eta gogo gutxi samarrez, halaber, umeak eskolara. Belarraren koloreak dagoeneko kolore gorri-gorria du, bere onenak emanda dagoela erakusten du eta mendiari zahartzaroa iritsi zaiola dirudi.

Aurreko bi hilabeteetan hegazti-mugimendurik egon bada ere, irailean ikusgarria bilakatzen da hau. Etxeko leihotik, adibidez, egun batzuetan enara azpi-zuriak argi-indarreko harietan elkartzen ikus genitzake eta egun batetik bestera alerik ere ez dagoela ohartuko gara.

Saharako basamortutik haranzko lurraldeetara joko zuten, hantxe gelditzen baitira udaberrira arte. Usapalek eta galeperrek ere Afrikarantz migratzen dute tenore honetan, baina ingurunearen aldaketa bortitzen eta ehizaren eraginez, ez dira garai batean bezain beste ikusten.
Hauxe dugu harrapariak migratzen ikusteko hilabete onena. Paseko egun on batean, gabiraiak, aztoreak, belatz gorriak, belatz handiak, arrano txikiak, sugezaleak, arrantzaleak, mirotz zuri eta urdinak, eta abar ikus daitezke, eta espezie desberdinak bereizten ikasteko aukera berebizikoa da.

Harrapari hauek gehienak planeatzaileak ditugu eta haizea berotuta sortzen diren korronte termikoak hartzen saiatzen dira ahalegin txikiena eginez bidaiatzeko. Eguerdi aldeko orduak, hortaz, egokienak izan daitezke hegazti hauek behatzeko

Erne Txingudi, Urdaibai eta gainontzeko hezeguneetan, zangoluzeen mugimendu handia egon daiteke eta. Pirinioetan berriz, Lindux, Ibañeta, Lizarrieta eta Organbidexkan, jadanik prest ditugu hainbat taldetako ornitologoak migratzaileen urteroko zentsoak egiteko. Aukera paregabea migrazioari buruz ikasi eta bidenabar, jende jator askoa ezagutzeko.

BIODIBERSIKA 2011

Biodibersika jaialdi bat da eta Biodibertsitatearen garrantziaren gaineko kontzientziazioa sustatzea du helburu. Horretarako, musika erabiliko du adierazpide gisa. Mota eta jatorri askotako musikak bilduko dira ahal besteko dibertsitatea lortzeko, eta, horrela, musikaren barruko berezitasunen, ñabarduren edo interpretazioen garrantzia erakutsiko da, gauza bera gertatzen baita biodibertsitatea osatzen duten gizabanako, espezie eta ekosistemekin.

http://www.torremadariaga.net/Paginas/Ficha.aspx?IdMenu=ef090ead-d23a-4bc4-96eb-522ec2467238

98 GOROSTIA

Egun hauetan landatu berri dugu, bi zuhaitz: Gorostia eta Hagina. Biak txikiak izan arren, oso esanguratsuak dira mitologian eta naturan. Ea non dauden asmatzen duzuen?










97 GOROSTIA






Ilex aquifolium latinez, gazteleraz acebo eta ingleseraz holly.






Aztergai dugun gorostia, zuhaitz txikia izaten da; 10 m rainokoa eta oso adarkatua. Gurea oraindik metro erdira ez da ailegatzen, baina ailegatuko da.






Enborraren azala leuna eta grisaska izaten da gaztetan, ondoren arre bihurtzen delarik. Hala ere institutuko kasuan oso txikia da, oso gaztea delako.






Hostoak, iraunkorrak eta oso koriazeoak, obatu eta luzanga-eliptiko bitartekoak, hortz zorrotzez hornituak dira, nahiz eta zenbaitetan ertza leuna izan.Hostoak berde ilunak dira gainaldetik eta oso distiratsuak. Azpialdea berriz, motelagoa du.






Loreak oso txikiak, txuri edo arrosak, izaten dira. Fruitua baia txiki bat da; kolore gorri bizikoa eta adar edo hostoen kolore eta distirarekin kontraste nabarmena sortzen duena. Apiriletik ekainera bitartean loratzen da eta fruituak udazkenean heltzen dira, askotan hurrengo udaberrira arte zuhaitzean geratzen direlarik.






Euskadin, hegoaldean eta Pirinioetako mendi gailurretan izan ezik, gainerako lurraldeetan bananduta dago, lurzoru azidoak begikoak dituelarik. Normalean, baso desberdinetan (pagadietan, hariztietan,...) zabaltzen da.






Bere zura oso gogorra eta astuna izaten da, zurgintzan estimatua eta erabilia, nahiz eta lantzen zaila izan. Eguberrietako apaingarriak lortzeko etengabe jasandako adar-mozketek espezie honetan sarraski handia eragin dute. Horregatik, eta animalia desberdinentzat neguko jana lortu edo babesa aurkitzeko oso zuhaitz garrantzitsua denez, legez babestuta dago eta ezin da inola ere moztu edo suntsitu.






Sendabelartzat ere erabili ohi da gorostia; toniko, sudorifiko eta sukarraren kontrako modura. Dituen substantziak taninoak eta gai mikatzak dira. Espezie hau garrantzi ekologiko handikoak izanik eta babestuta dagoela kontsideratuz, lerro hauetatik kontserbatzera eta zabalkuntza naturala bultzatzera animatzen zaituztegu; bera izan baitaiteke gure natura eta ekologia zigortuaren ikur eta itxaropena.

97 HAGINA

Egun hauetan landatu berri dugu, bi zuhaitz: Gorostia eta Hagina. Biak txikiak izan arren, oso esanguratsuak dira mitologian eta naturan. Ea non dauden asmatzen duzuen?

98 HAGINA

Taxus baccata latinez, gazteleraz Tejo eta ingleseraz yew.

Institukoa txikia izan arren (oso gaztea delako) Zuhaixka edo 20 metroko zuhaitza izan daiteke, forma piramidala izaten da. Kolore berde ilunekoa, adar ugarikoa eta horizontalean edo pixka bat zirtzilaturik hazten dira. Sarritan eitea ezberdina da hazten den kokagunearen arabera. Enbor lodia du, 1,5 metrora irits daitekeena. Azal mehekoa, sarritan laminak askatzen direlarik, kolore gorri-grisaska duena.

Hosto iraunkorrekoa da. Hostoak 10-30 x 3 mm bitartekoak dira, partzialki beherantz makurtuak, berde ilunak gainaldean eta berde horiskak azpialdean. Hilera zapaldu batean kokatuak, hostoak txandakatuak izan ohi dira adarrean zehar. Oso toxikoak dira eta ez da komeni usaintzeko zapaltzea. Kimuak berde argiagoak eta 2 mm-takoak dira.

Loreak , udaberri hasieran adaburua zuritzen dute beren polen hodeiak askatu baino lehen. Oin emeetako hazi-hasikinak hosto-galtzarbean jaiotzen den pedunkulu labur baten puntan aurkitzen dira. 


Fruituek forma oboidea dute, , hazia ia erabat estaltzen duen bildukin mamitsu gorri bat bihurtuaz. Neguaren amaieran edo udaberriaren hasieran loratzen da eta fruituak, berriz, urte bereko udazken aldera heltzen dira.
Bere egur gogor eta trinkoa oso preziatua dago ebanisterian (egurraren lanketa finean) eta baita tornerian ere. Historiako arkurik hoberenak egiteko erabilia izan omen da bere egurra. Arrazoi hauek eta bere hazkuntza motela direla medio, gaur egun espezie honen atzerapena ematen ari da. 

Munduko zuhaitzik zaharrenetakoa da, izan ere 2.000 urte biziraun baitezake.

Hagin asko dago Euskadi osoan. Nafarroa hegoaldean izan ezik, edonon ikus daiteke. Haginak ez du basorik osatzen, talde txikiak sortzen ditu. Ez da batere ugaria.

Euskal toponimia hitz honekin estuki lotuta dago: Agineta, Aginalde, Aginaga eta Aginarte, besteak beste. Zenbait armarriren osagai ere bada. 

Magia duen arbolatzat dugu hagina. Herri askok beren batzarrak zuhaitz honen gerizpean egin izan dituzte. Horregatik, herri horiek babestu eta estimatu izan dute. Zergatik gutxitu dira, ordea? 
Bi dira arrazoi nagusiak: alde batetik, beren toxikotasuna. Hazia biltzen duen geruzak izan ezik, gainontzeko guztiak toxina izeneko pozoi bat dauka. Bestalde, zuhaitz honen adarrak historiako arkurik hoberenak egiteko erabili izan dira, baita harategietako gakoak egiteko ere. 

8 GEREZIONDO

Gereziondo arrunta edo Prunus cerasus zuhaitz bat da fruitu garratzak eta gorri argi kolorekoak. Gereziondoa Rosaceae familiako landarea da, Prunus generokoa aran, arbendola, mertxika eta arbeletxekoekin batera. Gazteleraz  Cerezo eta igleseraz wild cherry deitzen zaio.

25 m garai izan daiteke bere bizitzan zehar. Oso zuzena da bere egituran oinarriturik, zur leuna du eta marroi kolorekoa, nahiz eta zurgin munduan gehiago balio dutenak gorrixka kolorea izan. Bere kukula zabala eta piramidala da, bestalde, bere hostoak erorkorrak, bakunak eta era bikoitzean dendatuak.

Gainera, oso balioetsia dago bere loreen edertasunagatik, nondik fruitua sortzen den. Gerezia fruitu globo-itxurako eta haragitsu gorria da. Fruta-arbola honek lokotxen taldekoa da, neguko hotza behar duena bere atsedenaldia apurtzeko.

Bere jatorria Europa eta Asiako mendebaldean dago. Badira baratz handiak Iberiar penintsulatik Turkiako Anatoliara eta Eskandinaviako hegoaldetik Britainia Handira arte, merkataritzako erabiltzen direnak.

 ASIER LANDA 2 E